20/5/2006 tarihli ve 26173 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5502 Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile mevcut sosyal güvenlik kurumları birleştirilmiş ve “Sosyal Güvenlik Kurumu” adı adını almıştır.
5502 sayılı Kanundaki düzenlemelere paralel olarak, mevcut sosyal güvenlik kurum mevzuatlarının da birleştirilmesi amacıyla 5510 sayılı Kanunla;
-Mülga 506 sayılı Kanuna tabi olarak hizmet akdiyle çalışanlar, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi (4/a sigortalıları),
-Mülga 506 sayılı Kanunun 85 ve 86 ıncı maddeleri kapsamındaki isteğe bağlı ve topluluk (avukat ve noterler) sigortasına tabi olarak prim ödeyenler, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi (4/b sigortalıları),
-Bazı maddeleri mülga 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamında tarım işlerinde hizmet akdiyle ve süreksiz çalışanlardan, Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla sigortalılıkları devam edenler, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi,
-Mülga 1479 sayılı Kanun kapsamında kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi,
-Mülga 1479 sayılı Kanunun 79 ncu maddesi kapsamında isteğe bağlı sigortaya prim ödeyenler, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi,
-Mülga 2926 sayılı Kanuna göre tarımda kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi,
-Bazı maddeleri mülga 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesi kapsamında isteğe bağlı primi ödeyen kamu görevlileri, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi (4/b sigortalıları),
-Bazı maddeleri mülga 5434 sayılı Kanun kapsamında kamu görevlisi olarak görev yapanlar, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi,
kapsamında sigortalı sayılacak ve Kanunun yürürlük tarihinden sonra da bu statüleri devam edecektir.
Kanunda sigortalılık kapsamı genişletilmiştir. Örneğin, jokey ve antrenörleri de ilk defa bu Kanunla sigortalı sayılmış, tarımsal faaliyetlerde bulunanların sigortalılık kapsamı asgari ücretin yarısı ile sınırlı tutulmuş ve her yıl birer puan artırılması ile kademeli sistem getirilmiştir. Ayrıca, isteğe bağlı sigortaya başvurma ve devam etme şartlarının kolaylaştırılması da kapsamı genişletildiği anlamına gelmektedir.
- Hizmet akdi ile çalışmamakla birlikte, ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular hakkında, iş kazası ve meslek hastalığı ile analık sigortası uygulanacak ve hizmet akdi kapsamında (4/a) sigortalı sayılacaklardır.
- 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim gören öğrenciler
hakkında iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası hükümleri uygulanacak ve bunlar hizmet akdi kapsamında (4/a) sigortalı sayılacaktır.
-Meslek liselerinde okumakta iken veya yüksek öğrenimleri sırasında zorunlu staja tabi tutulan öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanacak ve bunlar sayılanlar, hizmet akdi kapsamında (4/a) sigortalı sayılacaktır.
-Harp malûlleri ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre vazife malûllüğü aylığı bağlanmış malûllerin hizmet akdi ve kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmaları halinde aylıkları kesilmeyecektir.
- 3713 sayılı Kanuna göre aylık bağlanmış malûller ile aynı Kanun kapsamına giren olaylar sebebiyle vazife malûllüğü aylığı alan er ve erbaşların, kamu idarelerinde kamu görevlisi olarak çalışmaya başlamaları halinde aylıkları kesilmeyecektir.
- Harp malûlleri ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında aylıkları kesilmeksizin kamu idarelerinde kamu görevlisi olarak çalışanlar hakkında uzun vadeli sigorta kolları, hizmet akdi veya kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar hakkında ise iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanacaktır. Bunlardan, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulananların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmayı istemeleri halinde, bu isteklerini Kuruma bildirdikleri tarihi takip eden ay başından itibaren, haklarında uzun vadeli sigorta kolları da uygulanacaktır. Bu fıkra kapsamına girenlerden ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmayacaktır.
-Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimine katılan kursiyerler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanacak ve bunlar hizmet akdi (4/a) kapsamında sigortalı sayılacaktır.
-Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri hizmet akdi (4/a) kapsamında sigortalı sayılacak ve bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanacaktır. Bu sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri halinde haklarında isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanacak ve bunlardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmayacaktır
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte veya bu tarihten önce hizmet akdi, kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan veya kamu görevlisi olarak görev yapan veya çalışmış ya da görev yapmış olanların emeklilik şartları ilk defa sigortalı oldukları tarihten geçerli olan mevzuata tabi olacak, bunlar hakkında emeklilik şartları yönünden 5510 sayılı kanun hükümleri uygulanmayacaktır.
Hizmet akdiyle çalışanların emekli olmaları için 20 yıl (7200 gün), kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar ile kamu görevlisi olarak çalışanları 25 yıl (9000 gün) prim ödenmesi şartları aranacaktır.
Personel mevzuatına göre almış oldukları disiplin cezası sonucu 23/4/1999 tarihi ile 14/2/2005 tarihleri arasında memuriyetleri sona eren, ancak, 22/6/2006 tarihinde çıkan afla yeniden memuriyete dönen kişiler geçmişe dönük borçlanabileceklerdir. Bu kişiler, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihinden itibaren 6 ay içerisinde Kuruma müracaat etmeleri halinde, görevlerinden ayrıldıkları tarih ile göreve başladıkları tarih arasındaki primlerini ödeme imkanına sahip olacaklar ve bundan doğacak borç tutarının tamamı, borcun tebliğ edildiği tarihten itibaren 2 yıl içinde eşit taksitle veya bir defada ödenebilecektir. .
Bu sigortalılar; ana kural olarak çalışmaya başlamadan önce işverenleri tarafından “sigortalı işe giriş bildirgesi” ile Kuruma bildirilecektir. Ancak istisna olarak; inşaat ile balıkçılık ve tarım işyerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışanların en geç çalışmaya başladıkları gün; yabancı ülkelere sefer yapan ulaştırma araçlarında sefer esnasında çalıştırılanlar ile Kuruma ilk defa işyeri bildirgesi verilen işyerlerinde ilk defa sigortalı çalışmaya başlanılan tarihten bir ay içinde başlayan sigortalılar için çalışmaya başladıkları tarihten en geç işyeri bildirgesinin verilme süresinin sonuna kadar verilmesi halinde de zamanında bildirim yapılmış sayılacaktır.
İşverenlerin zamanında bildirim yapmamaları durumunda idari para cezası uygulanacaktır.
Ayrıca, bu sigortalılar; çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde sigortalılıklarını Kuruma bildirecekler, ancak bu bildirimin herhangi bir müeyyidesi olmayacaktır.
Sigortalılık bildirimi, alınacak şifrelerle e-bildirge ile Sosyal Güvenlik Kurumuna bilgi işlem ortamında gönderilecektir.
-Gelir vergisi mükellefi olanlar, ilgili vergi dairesince,
-Gelir vergisinden muaf olanlar, ilgili meslek kuruluşunca,>
-Şirket ortakları, durumların göre işverenleri veya ticaret sicil memurluğunca,
çalışmaya başladıkları ve bu kuruluşlara tescillerinin yapıldığı tarihten on beş gün içinde “sigortalı işe giriş bildirimi” ile sigortalılık bildirimlerinin yapılması gerekmektedir.
Tarımsal faaliyetlerde bulunanlar için ise; ilgili ziraat odası veya bulunmayan yerlerde il/ilçe tarım müdürlüklerince tescil tarihten itibaren bir ay için de bildirimlerinin yapılması zorunlu hale getirilmiştir. Tarımsal faaliyetlerde bulunanlar aynı zamanda kendi sigortalılıklarını herhangi bir süreye tabi olmadan Kuruma bildirebilecektir.
Bu kapsamda olanların sigortalılık bildirimi, bu sigortalıların tescillerini yapan ilgili kuruluşlara verilmiş olup, bu bildirimin yapılamaması veya zamanında yapılmaması durumunda idari para cezası uygulanacaktır.
Sigortalılık bildirimi, alınacak şifrelerle e-bildirge ile Sosyal Güvenlik Kurumuna bilgi işlem ortamında gönderilecektir.
Kamu görevlisi çalıştıran kamu idareleri de Kanun kapsamında işyeri sayıldığından, ilk defa ve tekraren başlattıkları kamu görevlilerini, çalışmaya başlattıkları tarihten on beş içinde “sigortalı işe giriş bildirgesi” ile Kuruma bildirmek zorunda olacaklardır. Ancak, aynı kamu idaresinin farklı birimlerinde başlatılan kamu görevlileri için bu bildirim aranmayacaktır.
1) Gelir vergisi mükellefi olanlar için, mükellefiyetlerini gerektiren faaliyetlerine son verdikleri tarihten,
2) Gelir vergisinden muaf olanlar için, esnaf ve sanatkâr sicili kaydının silindiği veya gelir vergisinden muaf olup aylık faaliyet gelirleri Kanunda belirtilen gelirin altına düştüğü tarihten,
3) Şahıs şirketlerinden kolektif, adi komandit şirketlerin komandite ve komanditer ortakları ve donatma iştiraki ortaklarının vergi mükellefiyetlerinin sona erdiği tarihten, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortaklarının, şirketin ticaret sicil memurluğundan kaydının silindiği tarihten, limited şirket ortaklarından hisselerinin tamamını devreden sigortalıların, hisse devrinin yapılmasına ortaklar kurulunca karar verildiği tarihten, anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortaklarının yönetim kurulu üyeliklerinin sona erdiği tarihten, iflas veya tasfiye durumu ile münfesih duruma düşen şirketler için ortağın talep etmesi halinde, mahkeme kararı ile iflasın, tasfiyenin açılmasına, ortaklar kurulu kararı ile tasfiyenin başlamasına veya şirketin münfesih duruma düşmesine karar verildiği, ortakların talepte bulunmaması halinde, mahkemece iflasın kapatılmasına karar verildiği, tasfiyesi sonuçlanan şirketlerin ortaklıklarının ise tasfiye kurulu kararının ticaret sicili memurluğunca tescil edildiği tarihten,
4) Tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar için, tarımsal faaliyetlerinin sona erdiği veya yıllık tarımsal faaliyet gelirleri kanunda belirtilen gelirin altına düştüğü tarihten,
5) Köy ve mahalle muhtarlarının, muhtarlık görevlerinin sona erdiği tarihten,
6) Herhangi bir yabancı ülkede ikamet eden ve o ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olarak çalışmaya başladığı veya ikamet esasına bağlı olarak, o ülke sosyal güvenlik sistemine dahil olduğu tarihten,
7)İflas veya tasfiye durumu ile münfesih duruma düşen şirketlerin ortaklarından 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında çalışmaya başlayanların, çalışmaya başladıkları tarihten,
8) Köy ve mahalle muhtarlarından; kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmasından dolayı gelir vergisi mükellefiyeti bulunanlar hariç, aynı zamanda hizmet akdi ile çalışanların çalışmaya başladığı tarihten,
9) Gelir vergisinden muaf olanların, bu sigortalılıklarının devamı sırasında, hizmet akdi ile çalışanların çalışmaya başladığı tarihten,
itibaren 10 gün içinde sigortalılıklarının sona erdiğinin, sigortalılık bildiriminde bulunan kuruluşlar veya vergi daireleri tarafından bildirimi yapılacaktır.
Ayrıca, bu sigortalıların kendilerince de sigortalılıklarının sone erdiği aynı süre içerisinde bildirimi yapılacak, anacak tarımsal faaliyetlerde bulunanların için bu süre 1 ay olacaktır. .
-Ölüm veya aylık bağlanmasını gerektiren hallerde görev aylıklarının kesildiği tarihi, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinde belirtilen yaş hadleri ile sıhhi izin sürelerinin doldurulması halinde ise bu süre ve hadlerin doldurulduğu tarihleri takip eden aybaşından,
-Diğer hallerde ise görevden ayrıldıkları tarihten, 10 gün içinde bildirimi yapılacaktır.
5510 Sayılı Kanun - Sigortalılık Kapsamı
